Նախարար Միշէլ Ֆարաոն հայութեան մեծ բարեկամը

Միշէլ Փիէռ Ֆարաոն: Լիբանանի պետա կան
ծրագրաւորման նախարար: 1996-էն սկսեալ
Լի բանանի խորհրդարանի անդամ: Առաջին
ան գամ կառավարութեան անդամ կը դառնայ
2000 թուականին, մաս կազմելով Լիբանանի
նա հատակ վարչապետ Ռաֆիք Հարիրիի կազ -
մած կառավարութեան: Ֆա րաոն, որ կը սեռի
պէյրութեան անուանի ըն տանիքէ մը, մասնա -
գիտութեամբ տնտեսա գէտ է եւ իր ուսումը
կատարելագործած է Փարիզի մէջ:
Լիբանանի քաղաքական կեանքին մէջ իր
ուրոյն դիրքը ունեցող այս գործիչը սերտ յա -
րա բերութիւններ մշակած է լիբանանահայ քա -
ղաքական բոլոր կողմերուն, ինչպէս նաեւ հայ -
կական երեք յարանուանութիւններուն հետ:
Ֆարաոնի ընտանիքը, որ կը համարուի
մայրաքաղաք Պէյրութի ամէնէն ազնուական
ընտանիքներէն մին, օժանդակութեան ձեռք
մեկնած է 1915 թուականին հետեւանքով որ -
պէս գաղթական Լիբանան հասած արեւմտա -
հայերուն: Հայութեան հետ վաղ 1930-ական -
նե րուն սկիզբ առած յարաբերութիւնները տա -
րի ներու ընթացքին ամրացած են եւ տար բեր
ա ռիթներով այդ ընտանիքի երեւելի դէմ քեր ի -
րենց հիացմունքը արտայայտած են հայու -
թեան հասցէին:
Նախարար Ֆարաոն այս առումով ալ ե ղած
է շարունակողը իր նախնիներուն: Իր շրջանա -
կին եւ տարբեր գործարարական միջավայրե -
րու մէջ ունենալով հայ բարեկամներ, ան միշտ
սատար կանգնած է հայութեան հիմնախնդիր -
ներուն:
Մշակութային, ընկերային, քաղաքական եւ
մարզական տարբեր ոլորտներու մէջ նախա -
րարը փորձած է զօրավիգ կանգնիլ եւ տար -
բեր մակարդակներու վրայ համագործակցու -
թ եան լաւագոյն առիթներ ստեղծել մայրաքա -
ղաք Պէյրութի մէջ իր կարեւոր կշիռը ունեցող
լիբա նանահայութեան հետ:
Քաղաքական ընկալումներով չափաւոր, բայց
լիբանանեան հայրենիքի գերիշխանութեան եւ
անկախութեան գաղափարներուն դիմաց ան -
զիջող Ֆարաոն յաջողած է իր քաղաքական
կեանքի սկիզբէն ի վեր դառնալ չափա ւորա -
կան քրիստոնեաներու դատի «արդարութեան
ձայն»ը:
Ամէնէն դժուարին պահերուն ան յաջողած է
ստեղծել այնպիսի միջավայր մը, ուր քրիս -
տոն եայ հատուածները իրենք զիրենք զգա -
ցած են ապահով եւ իրաւունքի տէր համայնք -
ներու զաւակներ:
Նախարար Ֆարաոն նաեւ չէ մոռցած մօ -
տէն սատարել հայութեան հիմնախնդիր նե րուն:
Ան տարբեր առիթներով իր նեցուկը յայտ նած
է հայութեան արդար դատին եւ ամենաբարձր
ամպիոններու առջեւ պաշտպանը եղած է հայ -
կական համայնքի արդար իրաւունքնե րուն: Ան
սերտ կապեր հաստատած է Մեծի Տանն Կ ի լիկ -
իոյ Կա թողիկոս Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. վե հա փառ
հայ րապետին եւ Հայ Կաթողիկէ Պատ րիար -
քա րանին հետ ու տարբեր առիթներով յաջո -
ղած է համագործակցութեան եզրեր գտնել
հայկա կան սփիւռքի կրօնական գլխա ւոր կեդ -
րոն ներու հոգեւոր առաջնորդներուն հետ:
2015 թուականին եւ յարգելու համար յիշա -
տակը Հայոց Ցեղասպանութեան մէկուկէս մի -
լիոն սրբադասուած նահատակներուն, նախա -
րար Ֆարաոնի հովանաւորութեամբ եւ ներ -
կա յութեամբ, Պէյրութի Ժըմմայզէ կեդրոնա -
կան շրջանի հրապարակին վրայ բացումը
կատար ւեցաւ լիբանանահայ արուեստագէտ
Ռաֆֆի Ետալեանի կերտած եւ «Երախտա գի -
տութիւն» անունը կրող բարձրադիր յուշա կո -
թողին:
Հայութեան եւ Հայաստանի բարե կամու -
թիւնը շահած նախարարը օրերս պաշտօնա -
կան այցով կը գտնուէր Երեւան, այն բարձր
ոգիով, որ պէյրութեան ամէնէն անուանի ըն -
տանիքներէն մէկուն բոյնին մէջ հայութեան եւ
Հայաստանի հանդէպ թեւեր առած սէրը պիտի
շարունակուի եւ պարուրէ Լիբանան-Հայաս -
տան ազնիւ ակունքներէ բխող պատմական
սերտ կապերը:

- Որո՞նք են Հայաստան այցին Ձեր նպատակները, եւ ինչ -
պէ՞ս կը գնահատէք զայն:
Ես մէկէ աւելի անգամ խոստացած եմ այցելել Հայաստան,
մանաւանդ երբ 2009, 2010, 2014 եւ 2016 թուականներուն հրա -
ւէրներ ստացայ, սակայն, ինչպէս գիտէք, Լիբանանի ներքին
կացութիւնն ու անոր հետեւանքով ստեղծուած խնդիրները ար -
գելք կը հանդիսանային զայն իրականացնելու:
Վերջին հրաւէրը ստացայ 2016 թուականի Օգոստոս-Սեպ -
տեմբեր ամիսներուն եւ որոշեցի մեծ սիրով ընդառաջել, մէկ
կողմէ նկատի ունենալով, որ թէ՛ Լիբանանի, թէ՛ Հայաստանի
ներքին անվտանգութիւնը կայուն վիճակի մէջ է, բան մը, որ
առիթ կու տայ աւելի ընդարձակ հորիզոններու ձգտելու, միւս
կողմէ հաշուի առնելով, որ ներկայիս տեղի ունեցող զարգա -
ցումներն ու գոյութիւն ունեցող առիթները անհրաժեշտութիւն
կը ստեղծեն նոր բարեկամներ ձեռք բերելու, ծրագիրները
կեան քի կոչելու նպատակով: Բացի նշուածէն, ինծի համար մեծ
կարեւորութիւն ունէր նաեւ հայ ժողովուրդին հետ մեր մշակու -
թային, մարդկային ու պատմական սերտ կապերը:
Մեր կարծիքով, առեւտուրի սեփական ոլորտը Հայաստանի
մէջ բաւական մեծ զարգացում արձանագրած է, որուն շնորհիւ
երկիրը հնարաւորութիւն ունի մէկէ աւելի նոր ծրագիրներ մշա -
կելու:
Ինչ կը վերաբերի զբօսաշրջութեան ոլորտին, անցեալին Լի -
բանանի մէջ զբօսաշրջութեան նախարարի պաշտօնը զբա ղե -
ցուցած ըլլալով, այսօր ներկայ նախարարին կողքին եմ, (ներ -
կա յիս Լիբանանի զբօսաշրջութեան նախարարն է կառավա -
րութեան մէջ ՀՅԴ ներկայացուցիչ Տիար Աւետիս Կիտանեան),
Հայաստանի վերաբերեալ անհրաժեշտ փորձս ու գիտելիքս
փոխանցելու անոր: Սոյն այցելութեանս նպատակներէն է նաեւ
երկրի նախագահին, վարչապետին, տնտեսութեան, արտաքին
գործոց եւ զբօսաշրջութեան նախարարներուն փոխանցել մէկէ
աւելի գաղափարներ` տարբեր բնագաւառներու վերաբերեալ:

- Պարո՚ն նախարար, բոլորիս ծանօթ է, որ Ֆարաոն ըն տա -
նիքը լիբանանահայ ժողովուրդին հետ սերտ կապեր ունի: Կը
խնդրենք ներկայացնել այս յարաբերութիւններու հիմքն ու ար -
մատները:
Նախ ըսեմ, որ Հայոց Ցեղասպանութենէն ետք տեղահան ուած
հայ ժողովուրդի այն հատուածը, որ Լիբանան ժամանեց, հաս -
տատուեցաւ Պեքաայի եւ Պէյրութի մէջ, եւ այդ երկու շրջաննե -
րուն մէջ թէ՛ քաղաքական, թէ՛ հասարակական գետնի վրայ
Ֆա րաոն ընտանիքը մեծ ներկայութիւն ունէր: Այս ներկա յու -
թիւնը մէկէ աւելի ոլորտի մէջ համագործակցութեան վերածուե -
ցաւ նախ Պեքաայի մէջ` 1920-ականներէն 1950-ականներուն,
այնուհետեւ նաեւ Պէյրութի մէջ:
Այսօր այդ յարաբերութիւնները մեծ զարգացում ապրած են,
ձեռք բերելով երկխօսութեան, քննարկումներու, փոխգործակ -
ցութեան, ինչպէս նաեւ փոխադարձ վստահութեան բնոյթ: Սոյն
յարաբերութիւններն իրենց դրական ազդեցութիւնն ունեցած
են բազմաթիւ հանգրուաններու մէջ: Ֆարաոններու հետ ունե -
ցած յարաբերութիւններէն անկախ, հայկական գաղութը, ո՛ւր
ալ որ գտնուի, աչքի կը զարնէ իր վստահելիութեամբ, աշխա -
տունակութեամբ, որոշ խնդիրներու շուրջ ճկունութիւն ցուցա -
բերելով, իսկ այլ սկզբունքներու վերաբերեալ անխախտ կեց -
ւածք դրսեւորելով:
Ոչ բոլոր ժողովուրդներն են, որ ցաւ ու արհաւիրք տեսած են,
եւ մենք` լիբանանցիներս, որպէս բազմաթիւ հակամարտու -
թիւններու ականատես եղած ժողովուրդ, աւելի ճիշդ կերպով
կ՛ընկալենք հայերու ապրածն ու կրած տառապանքները:

- Որպէս քրիստոնեայ արեւելքցի, կը կարծէ՞ք որ քրիս տոնէա -
կան գոյութիւնն այսօր վտանգուած է Լիբանանի մէջ:
Այսօր մենք Լիբանանի մէջ անձի անվտանգութեան սպառ -
նացող անմիջական վտանգի առջեւ կանգնած չենք, ինչպիսին
է վիճակը Սուրիոյ եւ Իրաքի մէջ: Լիբանանի մէջ քրիստոնեանե -
րը հանդէս կու գան որպէս ուրոյն ոյժ եւ ներկայութիւն, ունին
ապահովական բաւարար երաշխիք: Լիբանանի մէջ քրիստո -
նէական գոյութեան սպառնացող ընդհանուր վտանգներ կան,
ինչպիսին էր 40-ամեայ քաղաքացիական պատերազմը, որ հար -
ւած հասցուց երկրի տնտեսութեան ու նպաստեց արտագաղթի
ալիքի բարձրացման: Առկայ է նաեւ ուսումնառութեան նպա -
տա կով քրիստոնեաներու արտագաղթի խնդիրը: Ոչ միայն քրիս -
տոնեաներու, այլ առհասարակ լիբանանցիներու արտագաղ -
թին մեծապէս նպաստեց նաեւ մեծ թիւով սուրիացի փախստա -
կաններու հոսքը Լիբանան, որ մինչեւ օրս սպառնալիք է երկ -
րին ապագայ անորոշ վիճակին համար:
Անշուշտ պատմութեան մէջ քրիստոնեայ տարրը մեծապէս
նպաստած է Լիբանանի ինքնիշխանութեան հաստատման հար -
ցին, եւ այսօր մենք պէտք է այնքան զգոյշ վարուինք, որպէսզի
քրիստոնեաները թէ՛ քաղաքական ասպարէզին եւ թէ հասարա -
կա կան կեանքին մէջ չկորսնցնեն իրենց իրաւունքները:
Միաժամանակ կ՛ուզեմ շեշտել, որ Լիբանան ինքնին փոք -
րա մասնութիւններու երկիր է, որ կ՛առանձնանայ փոքրամաս -
նութիւններու միջեւ հաւասարակշռութիւն պահպանելու իւրա -
յատկութեամբ: Հետեւաբար, որեւէ քաղաքական կուսակցու -
թեան մեծամասնութիւն դառնալու փորձը կրնայ երկրին ինք նիշ -
խանութիւնը վտանգի ենթարկել:
Անցեալին օտար երկիրներու մօտ Լիբանանի քաղաքական
ու դաւանական բազմազանութիւնը ծաղրի առարկայ էր, մինչ -
դեռ այսօր, բազմաթիւ այլ պետութիւններ, Լիբանանի նմանու -
թեամբ, կը փորձեն իրենց երկրին իշխանական աթոռները
տար բեր հոսանքներու միջեւ բաժնել:
Մենք պէտք է ձգտինք Լիբանանը վերածել երկխօսութեան
կեդրոնի, նկատի ունենալով, որ այն մեծ փորձ ու հարուստ մշա -
կոյթ ունեցող կրօնական հանդուրժողականութեան, հա ւասա -
րութեան, համակեցութեան երկիր է, որ կ՛ողջունէ երկխօսու -
թեան գաղափարը:
Նշեմ, որ 2009 թուականին, երբ Հայաստան-Թուրքիա արձա -
նագրութիւններու ծրագիր կը մշակուէր, այդ հարցին շուրջ
երկխօսութիւններ տեղի ունեցան նաեւ Լիբանանի մէջ, բան մը,
որ ցոյց կու տայ, թէ Լիբանան մէկէ աւելի պատճառներ ունի
երկխօսութիւններու դաշտ հանդիսանալու համար:

- Զօրավար Միշէլ Աունի նախագահ ընտրուելէն ետք Լիբա -
նանի մէջ այսօր քաղաքական «քրիստոնեայ երկեակ» մը ստեղ -
ծուեցաւ: Դուք ինչպէ՞ս կը գնահատէք այս նոր զարգացումը:
Որպէս պետական պաշտօնեայ, կրնամ յայտնել, որ ես քա -
ղա քականութիւն մուտք գործեցի այն պահուն, երբ Թաէֆի
պայ մանագիրի ստորագրման հետեւանքով քրիստոնէական
կուսակցութիւններու հակամարտութիւն ստեղծուած էր, եւ մեր
մուտքը քաղաքական ասպարէզ պայմանաւորուած էր քրիս -
տոնէական տարրի ներկայութիւնն ամրապնդելու միտումով:
Այդ օրերուն մեծագոյն վիշտը քրիստոնեաներու միջեւ տեղի
ունեցած պառակտումն էր, որուն հետեւանքով Լիբանան այն -
քան մեծ վնաս կրեց, որուն չափը գնահատել անգամ հնարա -
ւոր չէ: Այդ վիճակէն դուրս գալը անհրաժեշտութիւն էր թէ՛ քա -
ղաքական եւ թէ քրիստոնէական գետնի վրայ:
Այդ ուղղութեամբ ձեռնարկուելիք աշխատանքներու առու -
մով կ՛ըսեմ, որ այսօր անհրաժեշտութիւն կայ համաքրիստոնէա -
կան քաղաքական երկխօսութիւն իրականացնելու, նաեւ այն -
պիսի համաձայնութիւն հաստատելու, որ կրնայ հանդէս գալ
որպէս քրիստոնէական քաղաքական ներկայութիւն, եւ ոչ սոսկ
քրիստոնէական ներկայութիւն: Այս էր այն մեխանիզմը, որուն
շնորհիւ զօրավար Աուն հասաւ իշխանութեան:
Ոմանք կը համարեն, որ քաղաքական գետնի վրայ այսօր
տե ղի ունեցած քրիստոնէական համաձայնութիւնը շահեր
պաշ տպանելու նպատակ կը հետապնդէ, ուրիշներ կը կարծեն,
որ այս մէկը իշխանութիւն ձեռք բերելու միջոց է: Ըստ իս, ես
կատարուածը դրական կը գնահատեմ, որովհետեւ անձամբ
ականատեսն եղած եմ քրիստոնէական պառակտման դաժա -
նագոյն օրերուն, ինչպէս նաեւ վերջին կառավարութեան շրջա -
նին քրիստոնեայ նախագահի աթոռին երկար ժամանակ թա -
փուր մնալուն, ինչ որ շատ բացասական կը համարեմ քրիս -
տոնեայ տարրին համար: Այսօրուան տեղի ունեցածը ապա -
ցոյց է, որ անցեալի սխալները ուղղելու միտում կայ, բան մը, որ
կրնայ որոշ ուժերու համար շահերու բախում առաջացնել:

- Խորհրդարանական ընտրութիւններու նախաշեմին ի՞նչ
խօսք կ՛ուղղէք Լիբանանի հայկական համայնքի ներկայա ցու -
ցիչներուն, եւ ինչպէ՞ս կը գնահատէք Ձեր յարաբերութիւնները
հայկական երեք կուսակցութիւններուն հետ:
Մենք մշտական կապի ու երկխօսութեան մէջ ենք հայկա -
կան համայնքին հետ: Թէեւ երբեմն տարաձայնութիւններ կան
մեր միջեւ, սակայն անհամաձայնութիւն չկայ: Հայկական կու -
սակցութիւնները որոշ շրջաններու մէջ մեծ պատասխանա տուու -
թիւն կը կրեն ու այդ առումով իշխանութեան կազմին մէջ ի -
րենց ուրոյն տեղն ունին: Մենք միշտ վստահութիւն ունինք ա -
նոնց կայացուցած որոշումներուն նկատմամբ, որպէս անկախ
որոշումներ, որոնք կը ծառայեն հանրային շահերուն, միաժա -
մանակ հաւատարիմ մնալով հայկական տարրի լիբանանեան
քաղաքական ասպարէզին մէջ ունեցած պատմական դերակա -
տարութեան:
1968 եւ 2009 թուականներուն թէեւ երկրին մէջ համաքրիս -
տո նէական անհամերաշխութիւն կար, սակայն ոչ մէկ անգամ,
ընտրութիւններէն առաջ թէ ետք, երկխօսութեան դուռը փա -
կած ենք որեւէ կուսակցութեան առջեւ, եւ այսօր հայկական
երեք կուսակցութիւններուն հետ մեր յարաբերութիւններն ի -
րենց լաւագոյն վիճակին մէջ են, ոչ միայն խորհրդարանական
ընտրութիւններու հողին վրայ, այլեւ ամենատարբեր բնագա -
ւառներու մէջ:

Հարցազրոյցը վարեց՝
ՍԱԳՕ ԱՐԵԱՆ

recommend to friends
  • gplus
  • pinterest

Աւելցնել մեկնաբանութիւններ

Մեկնաբանություններ