Սուրիոյ Համա քաղաքի Նա՛ուրան (ջուր վերամբարձող ճա -
խարակ` դաշտեր ոռոգելու համար) յիշեցնող պատկերաւոր
կողքով գիրք մը եւ անուն մը` Աւետիս Ռազմիկ, որուն հրապա -
րակագրական յօդուածները մեզ յիշել կու տան ներհուն հրա -
պարակագիր ու գրագէտ Արփիար Արփիարեանին անունը,
անոր նման խիզախ, անոր նման ճշմարտախօս, անոր նման
մայր հողին կապուած, անոր նման հայրենիքի եւ արտասահ -
մա նի հայ կեանքը ներկայացնող եւ կուսակիցը այդ անուանի
գրագէտին:
Սփիւռքը անուանի տասնեակ մը հրապարակագէտներ ու -
նե ցաւ, որոնք կոչուած էին հայ կեանքին արեւելում տալու: Այդ
շարքին նորերէն եղաւ Աւետիս Ռազմիկը, որ իր նախնական եւ
երկրորդական ուսումը իր ծննդավայր Պէյրութի մէջ ստանալէ
յետոյ բարձրագոյն ուսումը ստացաւ Երեւանի Պետական հա -
մալսարանի պատմագիտական բաժնէն:
Ծնած է մտաւորական ընտանիքի մը մէջ. հայրը՝ բանաստեղծ:
Կանուխէն գիրքերու աշխարհին մէջ կատաղի ընթերցող Աւե -
տիս Փոշօղլեանը Ռազմիկ անունը որդեգրելով ոչ թէ դարձաւ
ճակատներու վրայ փամփուշտ արձակող զինուոր, այլ՝ իր մայ րե -
նի լեզուի շինարար, բառերը արեւելումի յատկացնող ազգօ գուտ
վարպետ:
Աւետիս Ռազմիկ Երեւանի իր ուսումնառութենէն յետոյ Պէյ -
րութի եւ Նիկոսիոյ մէջ (Կիպրոս) եղաւ ե՛ւ ուսուցիչ-դասախօս,
ե՛ւ հրապարակագիր ու խմբագիր, հետեւելով իր կուսակից
վարպետ Արփիար Արփիարեանին, ոչ թէ ընդօրինակելով զայն,
այլ ունենալով խիզախի սեփական ձայն:
Ու երբեք զարմանալի չէ, որ Աւետիս Ռազմիկի յօդուածնե -
րուն կը հանդիպինք յաճախակիօրէն Պէյրութի Ս.Դ.Հ.Կ.-ի «Ա -
րարատ» օրաթերթին մէջ: Սփիւռքը այս անունով ունեցաւ կո -
րովի հրապարակագիր մը` գիտակ իր լեզուին ու պատմութեան:
Եւ ահա, թէեւ քիչ մը ուշացումով, իր առաջին գիրքը՝ «Կեան քի
Կարուսել», հայ կեանքի վերիվայրումները ներկայացնող, ըլ -
լա՛յ փոքրացած Հայաստանի, ըլլա՛յ լայնածաւալ սփիւռքի մէջ:
Փոքր բառը ինծի յիշեցուց ժեներալ Տը Կոլի մէկ արտայայ -
տութիւնը, երբ իրեն ըսած են. «Ձեր աթոմական ռումբը նա -
րին ջի չափ ալ չկայ, փոքր է», ժեներալին պատասխանը. «Այո,
փոքր է, բայց աթոմական է»:
Մեր երկիրն ալ այսօր փոքր է, բայց տիրանալով իր անկա -
խութեան, ձեռք բերած է մեծնալու յատկութիւն:
Աւետիս Ռազմիկ` սփիւռքի զաւակ, իր հայրենիքի առօրեա -
յին կը հետեւի, շեշտելով, թէ հայը ունի մէկ հայրենիք, թափա -
ռումները լոկ քաղաքացիութիւն կը բերեն:
Հիմա ակնարկ մը Աւետիս Ռազմիկի «Կեանքի Կարուսել»
գիրքին:
Տպուած է Երեւանի մէջ այս տարի (2017 թ.), մեկենասութեամբ
հրատարակիչ ու գրող՝ տէր եւ տիկին Յովսէփ Նալպանտեան -
ներուն:
Այս 364 էջերուն վրայ տարածուող հատորին բովանդակու -
թիւնը բազմապիսի է, բազմախօս` ինչպէս հայ կեանքը, կեան -
քը ընդհանրապէս:
Հատորը իր դռները լայն կը բանայ հեղինակին «Երկու
Խօսք»ով, ուր կը կարդանք.
«Թերթը հրապուրած է զիս երբ պատանի էի: Եւ 17 տարե -
կա նէս աշխատակցած եմ մամուլին: Պէյրութի «Արարատ»
օրաթերթը եղած է այն դաշտը, ուր հնարաւորութիւն տրուած է
ինծի կատարելու առաջին փորձերս, եւ յետագային նուիրուե -
լու հրապարակագրութեան` արդէն որպէս պատասխանատու
խմբագիրի պաշտօնով (1994-2000 թ.)»:
Շնորհակալութեան ջերմ խօսքերէն յետոյ ուղղուած՝ «Արա -
րատ»ին, իր ծնողաց` Սարգիս եւ Վիքթորիա Փոշօղլեաննե րուն,
հրատարակիչ-գրող Յովսէփ Նալպանտեանին եւ Նազե լի
Էպէեան-Նալպանտեանին, երախտագիտութեամբ կը բացուին
դռները «Կեանքի Կարուսել»-ին Վահան Տէրեանով, Յովհան -
նէս Պլուզ Երզնկացիով (ԺԳ. դարու տաղասաց)` միջնադար -
եան հայերէնով, ու Ֆրիկով (ԺԳ. դարու բանաստեղծ).
Մէկին բեհեզ եւ ծիրանի,
Մէկին բըրդէ շալ մի չանկնի...
Կը տեսնէք, որ Աւետիս Ռազմիկը իրա՛ւ գրականութեամբ
մը կը բանայ իր հրապարակագիրի պարտէզին դուռը, լաւ
իմա նալով, որ հրապարակագրութիւնը կարելի է վերածել
գեղարուեստական գրականութեան, ինչպէս Արփիարեանի
մօտ էր, ինչպէս Ռազմիկը տեղ-տեղ կրցած է պատմուածքի
վերածել իր գրածներէն բազում էջեր:
Մուտքէ մը յետոյ, ուր յիշուած է տաղանդաւոր գրող-խմբա -
գիր Ռոպէր Հատտէճեանի «Յուշատետր»երուն շարքը, կը յիշուի
նաեւ գրող Կարօ Աբրահամեանի մէկ առաջարկը. «Աւօ՜ս, յու -
շերդ գրէ»: Աւօն մեծահասակ չէ, ի՞նչ յուշ գրէ:
Հատորին «Կարուսել» բաժինն ունի 226 յօդուած, էջ 9-105
տարածքին, սկսելով «Մեր Թաղերը Երէկ եւ Այսօր» մանրա կըր -
կիտ բացատրութիւններով, անցելայուշ պատկերներով, երբ
հին թաղերը իրենց ցեխակոլոլ փողոցներով մաքրուած են
այսօր:
Խօսելով ճակատագիր հասկացողութեան մասին, հեղինա -
կը կը շեշտէ. «Համեստօրէն աւելցնենք, կեանքի յաջողութիւնը
դպրոցական օրերու յառաջդիմութենէն չէ, այլ՝ ժամանակ եւ
դիպուած (Կեանքի Կարուսել) կ՛որոշեն ամէն ինչ»:
Հեղինակը, աւելի ուշ, այլ գործօններ եւս պիտի յուշէ:
Ոմանք երգելով բարձրացան կախաղան, Փարամազին պէս,
հոս հեղինակը կը շեշտէ երգելով ապրիլը` յանուն յաղթանակ ներու:
Ծագումով հայե՞ր: Հեղինակին համար կամ հա՛յ ես, կամ
ո՛չ: Սուրբ Մեսրոպին համար կարելի՞ է ըսել ծագումով հայ:
Վճռական է Ռազմիկը:
Մարդ կրնա՞յ ունենալ երկու հայր: Ո՛չ: Կ՛ունենայ միայն մէկ
հայր, ուրեմն նաեւ մէ՛կ հայրենիք, որ հայուն համար Հայաս -
տանն է: Միւս երկիրները՝ բնակավայր, երբե՛ք հայրենիք:
Ժամանակի գիտութիւնը վերջ տուաւ արուեստի մը` նամա -
կագրութեան, ուր որքան կարօտներ կային ու տառապանք,
նաեւ ոգեղինացնող խոհեր...
Եթէ Դ. Վարուժանին մայրը սա նամակը չգրէր, հետեւեալ
գոհար քերթուածը լոյսին պիտի գա՞ր.
Ով իմ որդեակս պանդուխտ
Դեռ մինչեւ ե՞րբ պիտ՛ անծանօթ լուսնի տակ
Օրերդ անցին, դեռ մինչեւ ե՞րբ հէգ գլուխդ
Ես չըսեղմեմ լանջքիս տակ
Վրէժի զգացումէն ի՞նչ մնաց մեզի...
«Կեանքի Կարուսել»... ափսո՜ս, սկսած եմ նշմարել, որ վրէ -
ժը կամաց-կամաց կը բովանդակազրկուի, կ՛իմաստազրկուի
եւ կը խամրի իր էութենէն: Այո՛, բայց քիչ յետոյ հեղինակը
պիտի հաստատէ, որ ԱՍԱԼԱ-ն` հայ գաղտնի բանակը, վրէժ
ըսելով պիտի Արեւմտեան Հայաստանը զէնքով առնել խոս -
տա նայ:
Մեր մէջ եւ քիչ մը ամէն տեղ կան կամաւորներ եւ կամազուրկ -
ներ: Աւետիս Ռազմիկ կամաւորներու առաջին շարքին տեղ
գրաւած է:
Պայքար՝ հացի եւ ար -
դարութեան համար, լա -
ցո ղին հաց չեն տար, միայն
կռուողն է, որ պայքարով
հացի տէր կը դառնայ:
Արեւելահայերը մեզի`
այսինքն սփիւռքին, խրատ
տուին, ինչո՞ւ կը կռուիք
երեք կուսակցութիւն ներ...
Մենք այսօրուան Հայաս -
տանին ի՞նչ խրատ տանք,
երբ անկախ Հայաստանի
մէջ 5-10 հոգի իրար մօտ
քալով 80 կուսակցութիւն
ստեղծած են: Խեւը խրատն
ի՞նչ ընէ, սեւը սապոնը
ի՞նչ ընէ:
Քերականութեան սը -
խալ դասեր. «Մեզի սոր -
վեցուցին մի՛ գողնար,
երանի սորվեցնէին մի՛
գողցուիր»:
«Մեզի ըսին մի՛ սպաններ, երանի ըսէին մի՛ սպաննուիր:
Բայց մեր հայրերը չսպաննեցին, ուրեմն սպաննուեցան
զանգուածաբար (այդպէս չեղաւ Սարդարապատը, Արցախը)»:
Անթիլիասի վանքին մէջ հեղինակին երեք տարիները`
հովուերգութիւն... զի բնութիւն եւ հայ վաղեմի մշակոյթ, ոգե -
ղինացուցած է զինք, իսկ ուշ այցելութիւն մը չէ պարզած նոյն
պատկերը: Ռազմիկ յուսահատողը չէ, կա՛յ Հայաստանը:
Երախտագէտ ըլլալը անցեալի եւ այժմու մեծերուն` գիտ -
նանք թէ ԱՌԱՔԻՆՈՒԹԻՒՆ է: Իսկ երբ չես ուտեր` շուրջդ ուտող -
ներ կը վխտան, նոյնիսկ կը ժպրհին ուտել հայրենիքդ, եթէ
նոյնիսկ ապառաժէ ըլլայ:
Հոս արդէն հեղինակը իրաւունք ունի կոչ մը ուղղելու հայոց
գաղտնի բանակ ԱՍԱԼԱ-ին. «Ո՞ւր էք ՏՂԱՆԵՐ, ՈՐ ԵԼԱՔ ՄԱՐ -
ՏԻ... որ հասած էիք Սթանպուլ եւ Անգարա...
Թող մեր մեծ հայրերը` ՏԷՏԷՆԵՐԸ, երկար ապրին ու գրեն
իրենց յուշերը, որ կեանք հաղորդեն նորափթիթ սերունդներուն:
Քարեր հաւաքելու ժամանակն է: Իսկ քարերը քարաշատ
Հայաստանի քարերու պէտք ունի՞: Անշուշտ պէտք ունի, երբ
մեր քարերը մեր հայու զաւակներն են` սփռուած աշխարհով
մէջ: Ո՞վ ճիգ մը կ՛ընէ հաւաքելու մեր երկրին վրայ այդ փշրուող
քարերը...»:
Այս բոլորին կողքին հեղինակին հերոսը` ՎԱԶԳԷՆ ՍԻՍԼԵԱՆ:
Հեղինակը կ՛եզրակացնէ. «2014-ին (քեզմով) աւելի հայա -
ցայ»:
Վիքթոր Հիւկոյի «Թշուառներ»-ուն մէջ Ժան-Վալժաններ
փնտռեցինք: Մենք ունեցանք նմանները, երբ «Օրէնքներու»
ոստիկանութիւնը խեղճերուն, թշուառներուն եւ Ժան-Վալժան
ն երուն համար են միայն: Եւ երբ Ռուբէն Սեւակ գրած էր. «Դրա -
մը աշխատողին չէ, այլ՝ գողցողին»: Նահատակի իր անգերեզ -
ման աւազուտքէն Ռուբէն Սեւակ, ձայնակցելով Աւետիս Ռազ -
միկին, կը գոչէ. «Այսօր ո՞ւր են մեր երկրին դրամները...»:
Մայրերու օրուան գովերգում: Աներկբայ երկրպագում ամէն
տարուան Մարտի 21-ին: Նոյնպէս մեծարանք հայրենիքին
ամէն, ամէն օր, զի մեր բոլոր մայրերուն մայրը` մեր մայրենիքհ
այրենիքն է:
Այս բաժինին հետեւած են երեք գրութիւններ. «Աշխատանք,
հող, բազմացում», «Մենք` սայաճիներս», «Ձեր կենացը` չինչին
», երեքն ալ հասած գեղարուեստական պատմուածքի գրա -
կան ձեւին, դառնալով հատորին 65-րդ գրութիւնը:
Ըսած եղանք, բազմազան են, բազմապիսի՝ հատորին նիւթե -
րը, շաղ տրուած ողջ հայութեան կարուսելին թէ՛ վեր, թէ՛ վար:
Գլուխ Բ. ԱԶԳԱՅԻՆ-ՀԱՅՐԵՆԱԿԱՆ -
Ընդգրկած 109-224 էջերը երեսուն, նիւթերով նոյնքան եւ
աւելի երփներանգ ու այլազան, սկսելով «Թումանեանին նա -
մա կը Աւոյին, Աւոյին նամակը Թումանեանին» նիւթով: Նա -
մակը Պոլիսէն կը յղուի Աւետիք Իսահակեանին՝ ՀՕԿ-ի նախա -
գահ Թումանեանէն, ուր Ամենայն Հայոց Բանաստեղծը կը
խօսի Հայաստանի 1920-1921 թուականներու կացութեան
մասին... «Կարճ ասեմ, մենք թէ դրսից, թէ ներսից քանդեցինք
մեր երկիրը: Գլխաւորապէս մենք: Մենք եմ ասում, եւ սրա մէջ
է ճշմարտութիւնը: Մի մասը խաչագող սրիկաներ, մի մասը
գողեր ու աւազակներ, մի մասը ապիկար-թշուառականներ, եւ
չերեւաց մի բազմութիւն, գոնէ մի խմբակ, որ վերածնուող
երկրի շունչն ու բարոյական կարողութիւնը յայտնաբերէր:...
Եւ շարունակւում է այժմ էլ, նոյն մարդիկը՝ նոյն ճանապարհ -
ներով: Եւ ոչ մէկը գոնէ անձնասպան չեղաւ, որ ապացուցա -
նէր, թէ գոնէ ամօթ ու խղճմտանք կայ էս մարդկանց մէջ, կամ
էս ժողովուրդի մէջ: Բայց ես ինչ եմ ասում, չկարողացան գոնէ
վշտանալ կամ վշտացած երեւալ»:
Թումանեանագէտ, ակադեմիկոս Լեւոն Հախվերտեանը իր
կարգին ըսած է. «Սրանք ամենացասումնալից տողերն են, որ
ես կարդացել եմ Թումանեանից: Այս տողերում տրոփում է
պարտուած հայրենիքի կորստեան ցաւը: Պարտուած հայրե -
նիքի զաւակի հոգին ծառս է եղել ամէնքի ու ամէն ինչի դէմ,
ապաշնորհ եւ ապիկար ազգային գործիչների դէմ յատկապէս»:
Հոս հեղինակը կ՛աւելցնէ. «Ես ալ, իմ հերթիս, սոյն նամակը
կը գրեմ անդենականի բնակիչ անզուգական բանաստեղծին.
«Շատ սիրելի Յովհաննէս Թումանեան, նախ կը համբուրեմ
վէս ճակատդ եւ սուրբ ձեռքերդ, ինչ որ նամակիդ մէջ գրած
էիր 1921-ին, նոյնն է այսօր Հայաստանի վիճակը, թերեւս ալ
աւելի վատ: Վստահ եմ, լսած ես, որ 1991-ին Հայաստան ան -
կա խացաւ եւ իրականացաւ մեր դարերու երազը, բայց ափ -
սո՜ս, ահա 21 տարիէ ի վեր (այժմ 26) Հայաստանի իշխանու -
թեան կը տիրեն աւազակներ, թալանչիներ, ու քրէական յան -
ցագործներ: Երէկուան խաչագողներ պետական լծակներու
շնորհիւ կեղեքեցին ժողովուրդը, թալանեցին երկիրը, ազգին
պատկանող հարստութիւնները իւրացնելով` գումարները
փոխադրեցին արտասահման: Վերջերս Հայաստանի երկրորդ
նախագահը Յունաստանի մէջ կղզի գնեց, անշուշտ ոչ թէ ազ -
գին համար, այլ՝ իր անձնական հաճոյքին, անշուշտ ժողովուր -

դէն կողոպտած գումարներով: Այժմու նախագահին եղբայրը`
Սաշիկը, միլիոնատէր է, անշուշտ ոչ իր քրտինքով, այլ` ժողո -
վուրդը կեղեքելով»:
Այսպէս կ՛երկարի Ռազմիկին նամակը` գոյներու խտացու -
մով: Բայց...
- Լսողը ո՞վ... խուլերը կը լսե՞ն:
Նամակը կը վերջանայ համբոյրներով` ասդենականէն ան -
դենականին:
7 Հոկտեմբեր 2012
Աւետիս Ռազմիկ, անդենականը պատասխանած է նամա կիդ
իր ողջ գրականութեամբ, զոր չորս գործի վերածել անհրա ժեշտ է:
Հիմա բոլորիս պաշտելի Չարենցին պատգամը (զա ւակդ Չա -
րենց անուանած ես - Թ.Թ.). «ՈՎ ՀԱՅ ԺՈՂՈՎՈՒՐԴ, ՔՈ ՄԻԱԿ
ՓՐԿՈՒԹԻՒՆԸ ՔՈ ՀԱՒԱՔԱԿԱՆ ՈՒԺԻ ՄԷՋ Է», զոր ամէն օր կը
կրկնենք` առանց ԳՈՐԾԱԴՐԵԼՈՒ...
Շարունակելով խօսքերդ, առաւօտի պէս պայծառ Թուման -
եա նը անուանած ես «Մարդկութեան Ախոյեանը», Խրիմեան
Հայրիկը՝ «Սուրբ Երրորդութիւն»` զէնք ու մշակոյթով, Պարոյր
Սեւակը անլռելի` «Տաղանդները Չեն Ծերանար», Շահան
Շահնուրը` «Սերունդներ որոնք աշխարհ պիտի գան արտերկրի
մէջ` պիտի ըլլան օտար բանիւ եւ գործով, կամայ թէ ակամայ,
գիտութեամբ եւ անգիտութեամբ, մեղա՜յ, մեղա՜յ Արարատին,
իսկ օտարացանք Արծիւ Անդրանիկէն», իսկ ՀԱՄՕ ՍԱՀԵԱՆը`
«Հայաստան ասելիս այտերս այրւում են,
Հայաստան ասելիս հասակս ծաղկում է...»
Նաեւ` «Պէպօ Սիմոնեանի կեանքի վերջակէտով զգացինք
մեծ բացակայութեան մը վիշտը: Ինք անհրաժեշտութիւն մըն էր»:
Խաչի եւ գրիչի ռազմիկն ալ հոս է` հայր Անդրանիկ Կռան -
եանն իր «Մասիս» թերթով:
Համազօր անուն մը, Շաւարշ Միսաքեաններու, Արփիար Ար -
փիարեաններու, Անդրանիկ Ծառուկեաններու կողքին, Աւետիս
Ռազմիկ, ռազմիկ գրող, հրապարակագիր: Վերի անունները կը
յայտնաբերուին տուածդ հետեւեալ բառապաշարին մէջ. «Առա -
քելատիպ սխրանք», «Մեղա՜յ, մեղա՜յ Արարատին», «Հայրենի -
քը հերոսամայր է», «Մշտապայծառ համաստեղութիւն», «Սէրը
կը սրբէ հոգիին ժանգը», «Մեսրոպապաշտ», «Կենդանութեան
իսկ դասական», «Գեղադիպուկ խօսք», «Յարահունչ ղօղանջ»,
«Թափառայած կեանք», «Հայրենաբոյր աւանդոյթ», «Պահել հրի -
տակը մեծերուն», «Ամենայն Հայոց գաղափարախօս», «Յու -
զաթաթաւ զգացումներով», «Ոգեղէն ներկայութիւն», «Դրոշմա -
թուղթէն մեզ արդար մարտի կը կոչէ հայոց Կարի պալտին»,
«Բախտախաղերու ախոյեաններ», «Շքանշանի արտադրամաս
քիչ մը հոս ու հոն», «Այսօրուան հերոսը ունի ճոխ յիշոցներ»,
«Գարշահոտ բառապաշար», «Զուրկ է ամօթէ ու խիպէ», «Հայ -
րենիքը խծբծող է»:
Իսկ իրաւ գրողը` «Հայրենի հողին եւ հովին, բնութեան, լե -
րան ու ձորին, գետի կարկաչին, ժայռ ու քարին, կածանին ու
արա հետին, ծերպին ու ծմակին, ամպին ու ցորենին, սօսիին,
բարտիին եւ ուռենիին երգիչն է»:
ԳԻՐՔԵՐՈՒ ՄՏԵՐՄՈՒԹԵԱՆ ՄԷՋ
Կալեծփիս գինովցած հայ գիրքի Անթիլիասական ցուցա -
հան դէսներու մէջ հանդիպելով սեղանապետ Թումանեանին,
սեղանակիցներ Վահան Տէրեանին, Ղազարոս Աղայեանին,
Պերճ Պռօշեանին, Շիրվանզադէին, Գէորգ Բաշինջաղեանին,
Աւետիք Իսահակեանին, Աւետիս Ահարոնեանին, խօսիլ կու
տաս բոլորը, հարց ալ կու տաս, թէ անոնք գաղափար մը ունի՞ն
Արշակ Չօպանեանի անպատուհան սենեակին մասին...
Երեւանի մէկ կորած ծայրին գրքաղացի ալ կը հանդիպիս,
գրքաղաց, որ գոռոցով գիրքեր կ՛աղայ, որ մարդիկ արտագ նո -
ցի մէջ օգտագործեն թուղթի վերածուած այդ գիրքերը... Այդ
գիրքերուն մէջ Աւետարաններ ալ կան, Պրէժնեւի ճառերն ալ
կան, Պուշկինի գործերուն կողքին... Մեղա՜յ, մեղա՜յ սուրբ Մես -
րոպին, հայերէն գիրքեր ալ կան...
Ցուցահանդէսէն կը փրկես Ռուբէն Սեւակին երկերու հա տո -
րը ու կոչ կ՛ընես, որ փրկուին գիրքերը գրքաղացի պտոյտէն...
Ինը հատորներու մասին ունիս անկեղծ խօսքերդ որպէս
գրախօսական:
Ուրեմն, կը շարունակուի հայ գիրքին տպագրուիլը:
Դուն ողբացող մը չես, այլ՝ ողջունողը հայ գիրքի լոյս ընծա -
յումին, լաւին բարեկամը, վատը արհամարհողը, ոչ թէ անի ծողը:
Վատը արդէն անիծուած է:
Ինչպէս երկու մանչ ունեցար, այդպէս ալ, Աւետիս Ռազմիկ,
առաջին այս գիրքդ մինակուկ ՉՄՆԱՅ:
Ողջոյնով`

ԹՈՐՈՍ ԹՈՐԱՆԵԱՆ

recommend to friends
  • gplus
  • pinterest

Աւելցնել մեկնաբանութիւններ

Մեկնաբանություններ