1915Յունիս 15-ի արշալոյսին, քսան «դատա -
պարտեալ»ներ յուլօրէն կը յառաջա նա -
յին քսան եռոտնուկներու ուղղութեամբ`
զոհաբերուելու ազատութեան խորանին:
Մինչ նոյն ժամանակամիջոցին, երբ Հայաստանի տարբեր
վայրերու մէջ կը գործադրուէին հայութեան ահազարհուր կոտո -
րածներն ու տարագրութիւնը, աղեխարշ խողխողումներն ու քստըմ -
նելի նախճիրները, անդին Պոլսոյ Սուլթան Պայազիտ հրապա -
րա կին վրայ վերջակէտ կը դրուէր հաւաքական պայքարի օրի -
նա կելի սխրանքի մը խոյանքին: Անոնք քսան խոստումնալից եւ
վառվռուն կեանքեր չէին լոկ, կուսակցութեան մը ընտիր փաղան -
գը չէր միայն, խանդավառ սիրտեր չէին պարզապէս, այլ` ժողո -
վուրդի մը ազատութեան եւ հայրենիքի ազատագրութեան մշտա -
շող ջահակիրներ:
Ինչո՞ւ քսան մարտիկներ առանձնացած էին իրենց ժողովուր -
դէն եւ մահուան դատավճիռը կը դիմագրաւէին գաղափարական-
բարոյական բարձր գիտակցութեամբ: Ինչո՞ւ յատուկ ուշադրու -
թեան թիրախներ էին անոնք, երբ ուրիշներ զանգուածաբար կþուղ -
ղուէին կառափնարան: Ինչո՞ւ առ այսօր անոնք իւրայատուկ
պատկառանքով կը յիշատակուին եւ ցարդ կþոգեշնչեն սերունդ -
ները յետնորդ:
Համոզիչ պատասխանները այս բոլորին կը տրուին, երբ հաս -
տատենք, թէ անոնք անցած էին գաղափարական-մարտական
այն ճանապարհէն, որ եղաւ Ս.Դ. Հնչակեան Կուսակցութեան ու -
ղեգիծը, դաւանանքը եւ յեղափոխական դպրոցը:
Հայրենիքի ազատագրութեան հաւատացողներ, ազատու թեան
անվեհեր զինուորներ եւ կեղեքումի դէմ աննկունօրէն մարտնչող -
ներ երբ անվերապահօրէն կը համալրէին շարքերը Հնչակեանու -
թեան, քաջ գիտէին որ ազատութեան անհաւասար պայքարը
պիտի ստանար կատաղի բնոյթ: Սակայն արհամարհելով այդ
պայ քարի տատասկոտ ուղին, ընդնշմարելով ապագայի յաղթա -
նակին բերկրանքը եւ չհանդուրժելով անարդարութեան դաժա -
նագոյն կարգերը, անոնք խրոխտաբար նետուեցան պայքարի
յորձանուտ` ի պահանջել հարկին կեանքո՛վ իսկ վճարելու իրենց
նուիրական ուխտին գինը:
Տակաւին ցեղասպանութեան մեկնարկէն առաջ, անոնք ահա -
զանգեցին գալիք սպառնալիքը: 1887-էն կազմակերպուած, ժողո -
վուրդէն ներս թափանցած, մարտական բովով անցած, միտքի եւ
զէնքի, գրչի եւ խօսքի ուժեր համախմբած, օսմանեան կապանք -
ներուն դէմ ծառացած կուսակցութեան մը համար դժուար չէր
նշմարել, որ նորաթուխ իթթիհատականներ որդեգրած էին հա -
միտ եան սկզբունքներն ու ոճը, աւելի ահագնացած էր հայատեա -
ցութիւնը` հակառակ շատերու մեղրածոր խօսքերուն, ոմանց
միա միտ մոլորումներուն եւ շատերու երանելի բերկրաթմբիրին:
Հնչակեաններ գրեթէ մնացած էին միայնակ, խրամատի ետին
սակաւաթիւ էին զգաստները եւ դասալիքներն ու լրտուները բազ -
մացած էին ամէն կողմ: Ահա այս վճռական պահուն էր, որ կը
կայանար Հնչակեան Կուսակցութեան Քէօսթէնճէի 7-րդ համա -
գումարը, որ կþորոշէր կանխել Իթթիհատի մութին մէջ սարքած
սադայէլական ծրագիրը:
Հնչակեաններ ձեռնոց կը նետէին վճռորոշ այդ հանգրուանին:
Միւս կողմէ Իթթիհատ աչալրջօրէն հետեւելով ներ-հայկական
քաղաքական կեանքի զարգացումներուն, բացայայտօրէն յստա -
կացուցած էր իր դիրքը յատկապէս հնչակեաններուն դէմ: Ան գի -
տէր հաւանական վտանգին հասցէն: Եւ տակաւին Մեծ Եղեռնէն
շատ առաջ, կոտրելու համար հայութեան ողնաշարը, անցաւ հա -
ւաքական ձերբակալութեանց եւ ակնառու ղեկավարներ ինկան
օսմանեան զնտաններու մէջ: 140 գործիչներէն 22-ը «դատա -
պարտուեցան», քանզի ծրագրած էին ստեղծել «ինքնավար Հա -
յաստան»: Իրենց «յանցանքը» այն հայրենասիրութիւնն ու ազա -
տասիրութիւնն էր, որ տարրական իրաւունքն է իւրաքանչիւր
մար դու եւ ժողովուրդի: 22-էն երկու ղեկավարներ օսմանեան ոս -
տիկանութեան հակակշիռէն դուրս գտնուելով` փրկուեցան: Իսկ
քսան հոգիներ խիզախաբար առաջնորդուեցան ազատութեան
զոհասեղանին: Քսան ջահակիրներ էին անոնք: Քսան լուսա բաշխ
պայծառ անուններ` մեծ յեղափոխական Փարամազի առաջնոր -
դութեամբ:
Ջահակիրները քսան էին, բայց նաեւ ընտիր տարրերը Հնչակ -
եան Կուսակցութեան. աւելին` բազուկը, գիտակցութիւնն ու խիղ -
ճը իրենց հարազատ ժողովուրդին: Այն ժողովուրդին, որ ճիշդ այդ
օրերուն կþապրէր իր պատմութեան աննախադէպ Գողգոթան:
Քսանները կախաղաններու վրայէն տառապեցան, որովհետեւ
չկրցան իրագործել իրենց երազը` փրկել ազգը վերահաս ցեղաս -
պանութենէն. բայց նաեւ, յուսաբեկութեան փոխան` յոյս ու լոյս
հաղորդեցին պատմութեան, նորահաս հայութեան, մեռնիլ չուզող
ազգակիցներու` քանզի տոքթ. Պէննէ յայտարարեց` քսաններու
փոխան` քսան հազարներ պիտի հետեւին վերապրումի ուղիին:
Իսկ Փարամազ ազդարարեց արեւելքի մէջ Հայաստանի ծնունդը,
ազատ ու անկախ հայրենիքի մը վերյառնումը:
Գաղափարի քսան ջահակիրներուն կրած ջահը չշիջեցաւ յե -
տագային: Մնաց բոցավա՛ռ ու պիտի մնա՛յ այդպիսին, քանի ա -
նոր լոյսով եւ ոգեղէն աւիշով կը պնդանան հետեւորդները Քսան -
ներուն:
Անոնք անմոռաց զաւակներն են այն ժողովուրդին որ առ այ -
սօր պարտաւոր է յաղթահարել երեւելի եւ աներեւոյթ ոսոխներ:
Անոնց յիշատակին կառչելով, անոնց փոխանցած ջահին հաւա -
տարիմ եւ անոնց գաղափարանուէր պատգամով զօրացած 102
տարիներ ետք կու գանք վերանորոգելու այն ուխտը, որ կիսատ
մնաց կախաղաններու ձողափայտին: Իթթիհատականներ խեղ -
դեցին Քսաններուն երդումը, այո, սակայն հիմա չկան իթթիհա -
տականներ, մինչդեռ Փարամազի հուրհրան ջահը կը լուսաւորէ,
կþուղղորդէ եւ կը ներշնչէ իր ժողովուրդին զաւակները:
Քսան ջահակիրներ բարձրացան կախաղան` բայց Սուլթան
Պա յազիտ հրապարակէն «վաղուան հունձքը տեսան»...:
Փա՛ռք քսան ջահակիրներուն, որոնք այսօր արցունք խլելու
փոխան, մեզի հպարտութեան, պայքարի եւ անընկճելիութեան
ներշնչանք կու տան:

recommend to friends
  • gplus
  • pinterest

Աւելցնել մեկնաբանութիւններ

Մեկնաբանություններ