Նելսոն Փալոյեանը ծնած է Սանթիակօ, Չիլի: Ան երկրաչափ
է եւ մասնագիտացած` համակարգիչներու մէջ: Ան Ցեղասպա -
նութենէն ճողոպրած երրորդ սերունդի հայ է: Կը խօսի եւ կը
կարդայ հայերէն եւ ստացած է հայեցի դաստիարակութիւն` իր
հայ ծնողքէն: Նելսոն իր մասնագիտութեան կողքին նաեւ հե -
տեւած է երաժշտութեան եւ այսօր իր կարեւոր բաժինը կը
բերէ Սանթիակոյի հայկական մշակութային կեանքին մէջ:
Կազմած է երգչախումբ մը` հայկական գաղութի անդամնե -
րէն, բոլորն ալ սիրողական, եւ կոչած է զայն «Ծիծեռնակ», եւ
թերեւս կը փորձէ ծիծեռնակի շինած բոյնին նման հեռաւոր
Սանթիակոյի մէջ շինել իր հայկական բոյնը:
Բայց Նելսոն «հարստացուցած» է իր կեանքը, եւ այս հա -
րըստութիւնը անպայմանօրէն նիւթական չէ: Ան կոչում զգա -
ցած է պայմանաւորուիլ Երեւանի ամերիկեան համալսարա -
նին հետ եւ տարին քանի մը անգամ կը մեկնի Հայաստան`
դասախօսելու: Եւ ինչպէս ինք ըսաւ, «երբ որ Հայաստան սկսայ
երթալ, աւելի լաւ սորվեցայ հայերէն, հիմա ինծի համար աւելի
դիւրին է արեւելահայերէն խօսիլը»:
10 Յունիս 2017: Նելսոն բարի գտնուեցաւ իր տան մէջ հիւ -
րընկալելու զիս, երբ աշխատանքային այցելութեամբ դարձեալ
կը գտնուէի Սանթիակօ: Բայց կար նաեւ աւելին: Ան նաեւ
հրաւիրած էր իր «Ծիծեռնակ» երգչախումբին կարգ մը ան -
դամները, որոնք վերջերս Հայաստան այցելած էին եւ վերա -
դարձած` մեծ ոգեւորութեամբ: Եթէ մէկ կողմէ պիտի վայելէի
Սանթիակոյի «Ծիծեռնակ»-ի անդամները, բայց նաեւ` անոնց
հայրենի կարօտի վկայութիւնները...
Հեռաւոր Սանթիակոյի մէջ հայկական այս փոքրիկ «բոյնը»
կը դիտէի: «Լման» հայ` հայ ծնողներուն ժառանգութիւնը,
«կէս» հայ` խառնածին ամուսնութիւններու արդիւնք, եւ տա -
կաւին` «քառո՞րդ»: Խառն ամուսնութիւններու յաջորդականու -
թի՞ւն: Իսկ այս բոլորը հետեւանքն են Հայոց Ցեղասպանու -
թեան, որուն պատճառով հայը տեղահան եղաւ իր բնօրրանէն
եւ տարածուեցաւ աշխարհով մէկ: Այս բոլորին վկայութիւնը
Նելսոնին մեծ ծնողներն են, որոնց նկարները իր տան հիւրա -
սենեակի պատին վրայ զետեղուած` կը խօսին այդ ապրուած
կեանքին մասին, անոնք Ցեղասպանութենէն ճողոպրած`
հասած էին Սանթիակօ:
«Ցեղասպանութիւնը իմ ընտանիքիս պատմութիւնն է, ի՛մ
պատմութիւնս է: Իմ ժողովուրդիս պատմութիւնն է». Նելսոնն է
խօսողը: «Ասիկա շատ անձնական բան մըն է ինծի համար»,
շարունակեց ան:
Նելսոն ամուսնացած է Անտրէի հետ, որ տեղացի է: Ունին
երկու զաւակներ` Մարալ եւ Գէորգ: Անտրէի համար յստակ էր
հայկականութեան կարեւորութիւնը, երբ ամուսնացած էր
Նելսոնին հետ: «Հայկական ընտանիքի մէջ մտած էի եւ հիմա
անոր մէկ անդամն եմ», ըսաւ ան: Անտրէ Նելսոնին հետ քանի
մը անգամ այցելած է Հայաստան, ապրած է հայրենիքի գե -
ղեցկութիւնը եւ ջերմութիւնը: «Փարիզը գեղեցիկ է, բայց Երե -
ւանը աւելի դիւր կու գայ ինծի», ըսաւ ան:
Էմիլիա Ալմարզա Նազար. հայրը տեղացի է, իսկ մայրը`
հայ: Այսպէս ըսած՝ ան «կէս» հայ է, բայց Հայաստանէն վերա -
դարձին ան արդէն «լման» հայն է եւ աւելին: «Առաջին իսկ
օրէն զգացի, որ Հայաստանի հողը զիս գրկեց», ըսաւ Էմիլիան:
Ան շատ բան ունէր պատմելու եւ կը փորձէր չմոռնալ իր
ըսելիքները: «Շատ հպարտ զգացի, որ հայ էի, երբ Հայաստան
կը գտնուէի», ըսաւ Էմիլիան: «Ուզեցի Հայաստանէն ամէն ինչ
հետս բերել»: Էմիլիան հեւքի մը մէջ էր` հայրենիքին եւ անոր
ջերմութեան հեւքը: «Ո՛չ միայն արիւնը կը կապէ եղեր, բայց
նաեւ` հողը: Եւ զգացի հողին զօրութիւնը»:
Էմիլիան սկսած էր հայերէն սորվիլ եւ Հայաստանէն վերա -
դարձին որոշած է աւելիով զարկ տալ հայերէն սորվելու:
«Կþու զեմ երթալ եւ Հայաստան ապրիլ», ըսաւ ան:
Էմիլիային աչքերուն մէջ ակներեւ էր հայուն` իր վերագտած
հպարտութիւնը: «Երբ մէկը ինծի հարցնէ այսօր, թէ ուրկէ՞ ես,
կþըսեմ իրենց` Չիլիէն, բայց հայ եմ»: Ան այսօր հայը եւ Հայաս -
տանը կþապրի Սանթիակոյի մէջ: «Երբ Սանթիակոյի լեռներուն
կը նայիմ, Արարատը կը տեսնեմ»:
Մարիա Թերեզան Էմիլիային քոյրն է: Առաջին անգամ էր,
որ Հայաստան կþայցելէր: «Զգացի, որ շուրջս ամէն մարդ հայ
էր, եւ շատ արագ բոլոր հայերը իմ ընտանիքս դարձան»:
Մարիան կը փորձէր ներկայացնել իր ապրած հայրենի հողին
ջերմութիւնը: «Բայց նաեւ զգացի, որ ես շատ աւելի հայ էի
քան ինչ որ կը կարծէի»:
Շաքէ Զիքիի ծնողքը Պոլիսէն հաստատուած են Սանթիակօ:
Ան ծնած է Չիլի: Քիչ-քիչ կը խօսի հայերէն: «Շատ զգացական
էր Հայաստանը: Զգացի, որ ես Հայաստանն եմ, եւ թէ` ես հայ
եմ», ըսաւ Շաքէն: «Գեղեցիկ է Երեւանը եւ չունի բարդութիւն -
ներ: Արուեստը եւ երաժշտութիւնը զիս շատ կապեցին քաղա -
քին եւ շատ անգամ լացի...»: Եւ չուշացաւ Շաքէին վճռակա -
մութիւնը: «Պէտք է աւելի շատ բան սորվիմ մեր` հայոց պատ -
մութեան մասին»:
Խումբին մէջ էին Վիսենթէն, Քրիսթոպալը եւ Մարթինը:
Երեք երիտասարդներ, այսպէս ըսած` «քառորդ» հայեր, որոնք
այցելած էին Հայաստան: Երեքն ալ` համալսարանական ու -
սանողներ, բայց նաեւ երաժշտասէրներ եւ «Ծիծեռնակ»-ի
խումբի անդամ` իբրեւ երգող ու նուագող:
Երեքն ալ այցելած էին Ծիծեռնակաբերդ եւ Ցեղասպանու -
թեան թանգարանը:
«Ծիծեռնակաբերդի մէջ ապրեցայ Ցեղասպանութեան
ահա ւորութիւնը», Քրիսթոպալն է խօսողը: Ան հետը տարած է
ծառի հունտ եւ ցանած է Հայաստանի մէջ: «Վերապրելու եւ
նոր կեանքի նշան է», ըսաւ ան:
Վիսենթէն կրցած էր զգալ այն, որ լսած է իր մեծ-մեծ մօր
տեղահանութեան կեանքի պատմութեան մասին: «Ցեղասպա -
նութեան թանգարանին մէջ մանուկներու նկարները տեսնելով
կրցայ ապրիլ իմ մեծ-մեծ մօրս դժբախտ կեանքը», ըսաւ ան:
Մարթինին համար Հայաստանի «տուֆ» քարերը ինքնու -
թեան նշան դարձած էին: «Զգացի, թէ այն արիւնը, որ հայ -
կական է իմ մէջս, ինչքան կապեց զիս Հայաստանին»: Բայց
Մարթին տակաւին ունէր պատմելիք: «Ծիծեռնակաբերդի մէջ
տեսայ մէկ կողմէ ցաւը, բայց միւս կողմէ` հայու կեանքին
զգայնութիւնները: Ցաւը եւ զգայնութիւնները իրարու միացած
են հայու կեանքին մէջ», ըսաւ ան:
Տղաքը Հայաստանէն իրենց հետ բերած էին շուի, տուտուկ
եւ թմբուկ: Անոնք նուագեցին Խաչատուրեանէն մէկ յօրինում
ու նաեւ` քոչարի: Եւ նուագէն ետք ինծի նայելով ըսին. «Միայն
նուագարան չբերինք մեզի հետ, այլ նաեւ Հայաստանէն մաս
մը մեր սրտերուն մէջ դնելով` մեզի հետ բերինք»:
Ու դարձեալ Նելսոնն է: Կը խօսի, թէ ինչո՛ւ որոշած է ստանձ -
նել Երեւանի մէջ իր մասնագիտութեան առնչութեամբ իր կա -
տարած գործունէութիւնները: «Կը սիրեմ Հայաստանը: Այն,
ինչ որ կþընեմ, ազգային պարտականութիւն է: Հայաստանը
ինծի համար տուն է»:
Պէտք էր մեկնէի: Կարելի էր տակաւին շատ երկար խօսիլ:
Նելսոնը ուզեց, որ երգչախումբին իր սորվեցուցած «Հայր
Մեր»-ով բաժնուէինք: Անոնք երգեցին «Հայր Մեր»-ը` հայերէ -
նով. աղօթք եւ օրհնութիւն: Կրցայ տեսնել, թէ ինչպէս Նելսոն
հայ երգի միջոցով կը փորձէր հայկական «բոյներ»` իմա
«տուներ» շինել Սանթիակոյի իւրաքանչիւր հայու սրտին մէջ:
Նելսոն դարձեալ ինծի նայեցաւ: Ան դրական եւ իրապաշտ
հայ է: «Եթէ հայկական զգացումը եւ ինքնութիւնը զօրաւոր
պահենք, այդ մէկը պիտի քաջալերէ, որ հայեր հայերէն սոր -
վին: Եթէ Չիլիի մէջ հայերէն խօսող գաղութ պիտի չունենանք,
բայց պիտի ունենանք հայ զօրաւոր գաղութ», ըսաւ ան: «Եւ
այս զօրութիւնը Հայաստանէն պիտի առնենք»:
«Հայաստանը ինծի համար տուն է»: Նելսոնին տունը, բայց
նաեւ` իւրաքանչիւր հայունը: Եւ Սանթիակոյի հայերը գացին
իրենց «տունը» եւ վերադարձան աւելի «զօրաւոր»: «Զօրաւոր
հայեր»:
Եւ սփիւռքի մեր ներկայ օրերու հայկական իրականութեան
այս մեծ խճանկարին մէջ հայը ունի մէկ մեծ առաքելութիւնպ
արտականութիւն` հայը զօրաւոր պահել:
Եթէ իւրաքանչիւր սփիւռքահայ գաղութ ունի իր տուեալ -
ները, անոնցմէ բխող եւ ստեղծուած իրավիճակները` իրենց
յառաջխաղացքներով թէ բացթողումներով, բայց բոլորն ալ
ունին մէկ հասարակաց մարտահրաւէր մը` հայը զօրաւոր
պահել:
Զօրաւոր, որպէսզի հայը ապրի եւ ապրեցնէ:
Զօրաւոր, որպէսզի հայը յիշէ եւ պահանջէ:
Զօրաւոր, որպէսզի հայուն պատմութիւնը շարունակուի հո -
րիզոնէն անդին:
Եւ հայը իր այս «զօրութիւնը» պիտի առնէ իր «տունէն»:
Եւ «տունը» Հայաստանն է...:

ԴՈԿՏ. ՀՐԱՅՐ ՃԷՊԷՃԵԱՆ

recommend to friends
  • gplus
  • pinterest

Աւելցնել մեկնաբանութիւններ

Մեկնաբանություններ