97տարիներ առաջ հայոց դիւցազնամարտերու շարքին
աւելցաւ նոր անուն մը եւս` Հաճըն:
Կիլիկիոյ հայապարպումին դաւադրական շղթային մէկ օղակն
էր արծուեբոյն Հաճընին պաշարումը, հերոսամարտը եւ ցաւագին
անկումը:
Կիլիկիոյ հայ մամուլը կը գուժէր` «Հաճըն Ոչ Եւս Է»:
Մեծ Եղեռնի արհաւիրքէն տակաւին չսթափած, հայութիւնը
տար բեր ճակատներու վրայ
1918-էն 1923 կ՛արձանագրէր
յաւել եալ կորուստներ` մարդ -
կային, տարածքային, քաղա -
քական ու հոգեբանական ա -
ռումներով: Աղէտը շարունա -
կական բնոյթ ունէր կարծէք:
Անոնց շարքին ամենացցունն
ու ողբերգականը Կիլիկիոյ հա -
յաթափումն էր, երբ հայութիւնը
բեկոր-բեկոր կը լքէր իր դարա -
ւոր բնօրրանը` մերթ որպէս
տարագիր, մերթ` զէն ի ձեռին,
յաճախ յուսաբեկ ու մոլորեալ
եւ վերջապէս` անիծելու այն
դաժան դա տակ նիքը, որ եղաւ
իրը:
Արծուեբոյն Հաճընին հերո -
սական մաքառումն ու անոր
գօտե մարտին դաժան աւարտը կարճառօտ պատմութիւնն է մեր
ընդ հանրական ճակատագիրին: Սահակ կաթողիկոսին արտայայ -
տութեամբ` «դիւցազն բայց եղերաբախտ» հաճընցին կառչած էր
հողին ու պապենական օճախին, տարագրութենէն վերադարձին
ոգի ի բռին վերաշինեց հայրենի բոյնը` վերապրելու կամքով, ապա
քեմալականներուն դիմաց` տոկաց ու գոյատեւեց յաղթանակի
յոյսով. սակայն ի՜նչ խաբկանք, երբ դաւն ու սադրանքը աւելի
ահեղ էին ու անգութ:
Ինչո՞ւ ի տարբերութիւն այլ վայրերու Հաճընի պարագան եղաւ
ինքնատիպ:
Արդարեւ, բնական անառիկ դիրքի կողքին, ան աչքի կը զարնէր
իր տոհմիկ աւանդոյթներով, բարբառով եւ անզիջում նկարագրով:
Աւելին, ազգային ազատագրական պայքարի գաղափարական
ակութ մըն էր, ուր թրծուեցան բազում հերոսատիպ տիպարներ:
Կիսաինքնավար լեռնակղզեակ մը, որ իր պարեխներուն ապաւի -
նած` թուրը կը ճօճէր` երբ կարիքը կը զգացուէր: Իր անհաւասար
եւ իւրատեսակ գուպարով, հաճընցին փայլուն եւ ուսանելի դրուագ -
ներ հրիտակեց յետնորդ սերունդներուն:
Կսկծալի եւ միաժամանակ խորհրդածելի միտքեր կը պարու -
նա կէ Սահակ կաթողիկոսի մէկ նամակէն քաղուած հետեւեալ
նշումները.
«Չգիտեմ, ո՞վ մեղադրեմ այս աննախընթաց աղէտին իբրեւ
պատճառ, զԱստուա՞ծ, որ բանականութեամբ օժտած է զմեզ
վտան գը նախատեսել եւ ըստ այնմ պատրաստուելու համար, մե -
ռած ու անմահացած հաճընցինե՞րը, որոնք հաւատալով օգնու -
թեան հասնելու դատարկ խոստումներուն առիւծաբար դիմադրե -
ցին հայրենիքի ազատութիւնը, ֆրանսական դրօշակը եւ ազգի
պատիւը պաշտպանելու համար: Հայ գաղթականութիւնք չխու -
սափեցան իրենց պարտաւորութիւններէն, տուին եւ առատօրէն
տուին Հաճնոյ ինքնապաշտպանութեան, սակայն հաճընցիք ութն
ամիսներ իրենց պարէնը սպառելէ ետքը, ո՛չ միայն խոտաբուծ
եղան, այլ կաշի կրծելով, շուն ու կատու ուտելով ապրեցան եւ
կռուեցան»:
Այսօր, ինչպէ՞ս յուշածել Հաճնոյ դիւցազնամարտը:
Հաճընցիք տպաւորող երգ մը ունին` խոստումնադրուժ օդա -
նաւի հետ կապուած կամ արտաքին օգնութիւն ակնկալող: Բայց...
հիասթափութիւնը եղաւ տիրական եւ անոնք մնացին միայնակ`
ոսոխին դէմ յանդիման: Ուրեմն` ի զուր չյուսալ, չօրօրուիլ սին ե -
րազներով: Արեւմտեան կամ օտարոտի կողմերէն փչող խօսքերը
փրփուրներ են ապակողմնորո -
շող ու խաբուսիկ: Այսօր, ըլլալով
իրապաշտ, մեր հարցերուն
լուծման բանալիները պարտինք
որո նել մեր մէջ. անոնք կը գտնը -
ւին մեզ մօտ: Օտարին դռները
թակելէ առաջ` փարինք մեր ափ
մը հողին, տէրը ըլլանք այն ար -
ժէքներուն, որոնք արիւն ու աւիւն
կու տան մեր ազգային դիմա -
գիծին: Ազգա յին գոյութեան եւ
յարատեւութեան կեդրոնը լոկ
Հայաստանն է ու հայրենի հողը:
Երազային օդանաւը Հաճնոյ
վերեւ 1920-ին չեկաւ, այսօր ու
վաղն ալ պիտի չգայ Հայաստա -
նի ու Արցախի վերեւ:
Այսօր, ինչպէ՞ս ոգեկոչել Հաճ -
նոյ նահատակներուն յիշատակը:
Անտարակոյս, վա՛ռ պահել անոնցմէ փոխանցուած ոգին` ապ -
րելո՛ւ վճռականութեամբ: Հայրենի Նոր Հաճընէն մխացող թոնիրը,
տարբեր վայրերու հաճընցիներու պատրաստած մատաղներէն
մխացող ծուխը, աւանդութեանց անթեղուած մոխիրը, իրարու զօ -
դող հայրենակցական ու ազգային սերտ կապը եւ յիշատակներու
նշումը կու գան ապացուցելու, թէ արծուեբոյնին շառաւիղները
պատրաստ են գօտեպնդուելու հերոսներու ոգիով: Դեռ կը մխայ
Կիլիկիոյ ապառաժներուն թառած Հաճնոյ ոգին, անպարտելի՛
ոգին:
Օրուան խորհուրդին համար նպատակայարմար է մէջբերումխորհր
դածութիւն մը բանաստեղծ Պէպօ Սիմոնեանէն.
Չենք ցանկացեր սեւ մոլուցքով,
Չյագեցող ախորժակով ու կիրքերով
Բռնաբարել ափ մը հողը ուրիշներուն.
Բայց... եղեր ենք միշտ անզիջող
Ամրութեամբը մեր բերդերուն,
Դառնալով թո՛ւմբ զերթ շանթարգել...
Ու փակեր ենք դիւցազնօրէ՜ն
Մեր բիւրանուն ոսոխներուն
Երախը բա՛ց
Մեզ երկարած`
Ու դէպի մեր հողերը սուրբ, արմէնաւանդ...
Արեւելքի՛, արեւմուտքի
Բիրտ ուժերուն,
Դէմ ցոյց տուած դիմադրական
Տոկունութեան, ուժին համար հերոսական
Արդարօրէն շահած` դափնին
Հպարտութեան...
Թէեւ այսօր մենք տարագիր, աստանդակա՜ն,
Տէրն ենք ամբո՛ղջ մեր պապերու
Անկապտելի ու ոգեղէն ժառանգութեան:

recommend to friends
  • gplus
  • pinterest

Աւելցնել մեկնաբանութիւններ

Մեկնաբանություններ